Αρχική σελίδα » Έρευνα » Ερευνητικά προγράμματα » Η έντεχνη δυτική μουσική στην περίοδο της κρίσης » Θεματικοί άξονες

Θεματικοί άξονες

Στο παρόν ερευνητικό έργο εξετάζεται η δυναμική του σύγχρονου ελληνικού πολιτισμού ως μια ενοποιητική ή διαφοροποιητική πραγματικότητα σε σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η επιλογή της έντεχνης ή κλασικής μουσικής κρίνεται ως η πλέον κατάλληλη για τη μελέτη του φαινομένου της κρίσης στην Ελλάδα, καθότι η έντεχνη μουσική είναι συνυφασμένη με την ιδεολογία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και συνδέεται ως ένα βαθμό με την ιδεολογία της εθνικής, δηλαδή ελληνικής, ολοκλήρωσης. Η μελέτη της μουσικής ζωής στη σύγχρονη Ελλάδα γίνεται με επίκεντρο την κλασική μουσική σε τρεις θεματικούς άξονες: α) παιδεία και εκπαίδευση, β) μουσικά σύνολα και πολιτισμικοί οργανισμοί και γ) φεστιβάλ. Η ανάλυση των δεδομένων είναι σπονδυλωτή και πραγματοποιείται σε τρία διακριτά αλλά αλληλένδετα στάδια: α) σε ένα γενικό επίπεδο μιας σαρωτικής απογραφής δεδομένων, β) σε ένα ενδιάμεσο επίπεδο ανάλυσης και γ) σε ένα επίπεδο λεπτομερούς ανάλυσης εντός συγκεκριμένου πλαισίου επιλεγμένων ειδικών μελετών (case studies).

Παιδεία και εκπαίδευση

Ένας από τους βασικούς στόχους του προγράμματος είναι η μελέτη της μουσικής εκπαίδευσης που παρέχεται στην Ελλάδα και, ιδιαίτερα, της εκπαίδευσης που αφορά στην έντεχνη δυτική μουσική, με σκοπό να αναδειχθεί αφενός το αξιακό περιεχόμενο της μουσικής εκπαίδευσης και αφετέρου να αναλυθούν και να ερμηνευθούν οι πιθανοί ταυτοτικοί συμβολισμοί της ως σύνθετα σημεία αναφοράς της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης σε πολιτισμικό επίπεδο. Στους κύριους θεματικούς άξονες της έρευνας ανήκουν η ιστορία της μουσικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα, η εκπροσώπηση της έντεχνης δυτικής μουσικής σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, καθώς και οι επιπτώσεις της τρέχουσας κοινωνικο-οικονομικής κρίσης στη μουσική παιδεία.
Ως μουσική εκπαίδευση νοείται η σύνθετη και συστηματική διαδικασία μετάδοσης γνώσεων και δεξιοτήτων, καθώς και η καλλιέργεια των ψυχικών, διανοητικών και καλλιτεχνικών ικανοτήτων ως μέσων παροχής μουσικής παιδείας, υπό την ευρεία έννοια. Ο όρος «παιδεία» παραπέμπει στο πολιτισμικό σύστημα μιας μαθητείας και, επομένως, εκπαίδευσης χωρίς εξωτερικά από την ίδια την κοινωνία πλαίσια και τρόπους διδασκαλίας. Η σχέση μεταξύ παιδείας και εκπαίδευσης είναι λεπτή και ταυτόχρονα εξαιρετικά σημαντική για τη λειτουργία της κοινωνίας και τη δημιουργική ανανέωση του πολιτισμού. Στο παρόν έργο δίνεται έμφαση στη μουσική εκπαίδευση ως θεσμική πρακτική αλλά εξετάζονται και ζητήματα που αφορούν στη μουσική παιδεία ως πολιτισμική πραγματικότητα. Τα προσδοκώμενα αποτελέσματα της έρευνας αναμένεται να οδηγήσουν σε μια βαθύτερη κατανόηση της σημασίας της έντεχνης δυτικής μουσικής σε σχέση με τον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό στην εποχή της κρίσης αλλά και να ωφελήσουν την ελληνική κοινωνία μέσω της διατύπωσης προβληματισμών που θα προκύψουν από την αξιολόγηση των συμπερασμάτων της έρευνας αλλά και των σχετικών προτάσεων για την ανάδειξη και εδραίωση της έντεχνης δυτικής μουσικής στον χώρο της παιδείας.

Μουσικά σύνολα και πολιτιστικοί οργανισμοί

Η θεματική «μουσικά σύνολα και πολιτιστικοί οργανισμοί» περιλαμβάνει τον χώρο της έντεχνης δυτικής μουσικής στην Ελλάδα που συνδέεται με συγκεκριμένους επιτελεστικούς και οργανωτικούς μουσικούς πολιτιστικούς φορείς. Στο πλαίσιο αυτό η έρευνα αναμένεται να καλύψει τυπικές και άτυπες, θεσμικές και ανεπίσημες οντότητες (ενώσεις, οργανώσεις, ομάδες και συλλογικότητες), οι οποίες έχουν διακριτούς στόχους, όρια και συμπεριφορές, σχηματοποιούνται σε δομές, παρουσιάζονται μέσα από δράσεις, αναπτύσσουν πρακτικές, μετέχουν στις αλλαγές, αλληλεπιδρούν και διαμορφώνουν δίκτυα έντεχνης δυτικής μουσικής. Οι οντότητες αυτές προσδιορίζονται εθνογραφικά και αναλυτικά σε δύο επίπεδα: α) στο ειδικό επίπεδο της μουσικής επιτέλεσης και β) στο γενικό επίπεδο της πολιτιστικής οργάνωσης. Ενδεικτικά και ανάλογα με την πορεία της επιτόπιας έρευνας, θα μελετηθούν φορείς όπως ορχήστρες και μουσικά σχήματα, μεγάλοι μουσικοί οργανισμοί και ιδρύματα (Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και Θεσσαλονίκης, Κρατική Ορχήστρα Αθηνών και Θεσσαλονίκης, Εθνική Λυρική Σκηνή, Μουσικά Σύνολα Δήμου Αθηναίων), σύλλογοι και ενώσεις, καλλιτεχνικά κέντρα, πολιτιστικά Μ.Μ.Ε., μουσικοί εκδοτικοί οίκοι, μικρά μουσικά σύνολα, εταιρείες παραγωγής, δισκοπωλεία, έντυπα και διαδικτυακά περιοδικά, ιστοσελίδες, μικτές καλλιτεχνικές ομάδες και άλλες συλλογικότητες που δραστηριοποιούνται στον χώρο της έντεχνης δυτικής μουσικής στην Ελλάδα της κρίσης.

Φεστιβάλ

Η τρίτη θεματική ενότητα του έργου περιλαμβάνει τα μουσικά φεστιβάλ, τα οποία σύμφωνα με την ανθρωπολογική θεωρία αντιμετωπίζονται ως μουσικές πρακτικές και πολιτισμικές επιτελέσεις. Στο πεδίο αυτό ανήκουν φεστιβάλ που είναι: α) αφιερωμένα εξολοκλήρου στην έντεχνη δυτική μουσική (π.χ. Φεστιβάλ Ναυπλίου) και β) περιλαμβάνουν στο πρόγραμμά τους (μέσω συναυλιών, σεμιναρίων, μουσικών διαγωνισμών, παραστάσεων άλλων τεχνών) και διαστάσεις που ανήκουν στην έντεχνη δυτική μουσική παράλληλα με άλλα μουσικά είδη (π.χ. το Μουσικό Χωριό στο Πήλιο). Πρόκειται για ένα πεδίο το οποίο –σε αντιδιαστολή με τους άλλους δύο θεματικούς άξονες του έργου– φαίνεται να έχει ζημιωθεί λιγότερο (εάν δεν έχει ωφεληθεί) από την παρούσα κρίση. Προσεγγίζοντας τα φεστιβάλ (τα οποία ποικίλουν ως προς τη φυσιογνωμία και τους στόχους) ως επιτελεστικά γεγονότα, η έρευνα θα αναλύσει τον τρόπο με τον οποίο οι συγκεκριμένες πρακτικές και επιτελέσεις διαχειρίζονται και διαμεσολαβούν τις αλλαγές τις οποίες έχει επιφέρει η κρίση σε διάφορα επίπεδα, όπως το πολιτισμικό, το οικονομικό και το κοινωνικό) – η «κρίση», νοούμενη ως ένα μείζον γεγονός αναστάτωσης μιας κοινωνικής ισορροπίας, με την έννοια που δίνει στον σχετικό όρο «event» ο Alain Badiou. Με αυτή την έννοια, το γεγονός «κρίση» συμβάλλει μέσω των νέων κοινωνικών πρακτικών στη διαμόρφωση νέων πολιτισμικών habitus. Το έργο θα αναδείξει, επίσης, τον ρόλο των ελληνικών και διεθνών δικτύων έντεχνης δυτικής μουσικής στη φεστιβαλική δραστηριότητα ανά την Ελλάδα. Τα προσδοκώμενα αποτελέσματα της έρευνας που αφορούν τον συγκεκριμένο θεματικό άξονα αναμένεται να ωφελήσουν ιδιωτικούς και δημόσιους πολιτιστικούς φορείς, συμβάλλοντας στην πληρέστερη κατανόηση του σύγχρονου ελληνικού πολιτισμού και της έντεχνης δυτικής μουσικής σκηνής στην Ελλάδα. Τέτοιες ουσιαστικές συμβολές είναι δυνατόν να οδηγήσουν σε μια πιο αποτελεσματική χάραξη πολιτισμικών πολιτικών που θα βελτιώσουν τις σχετικές δομές και λειτουργίες της πολιτείας, ικανοποιώντας έτσι τους πολίτες σε σχέση με την ανανέωση της μουσικής πραγματικότητας προς μια εμπεριστατωμένη δημιουργία και τη θεσμική υποστήριξη ενός ποιοτικού μουσικού τουρισμού στην Ελλάδα.